Inmikkut Uqariangini Ikayuutighat

Hunauva inmikkut-ikajuutikhaq?

Inmikkut Uqariangini piyaaqniq uqaqlutit ilingnun, uqautigilugit ihariagiyatit, uvalu kangiqhimadjutiqaqtunik ihumaliuqlutit inuuhirnun. Kangiqhidjutaa ilihimalugit pilaarutitit, kangiqhimalugit piyakhatit, uvalu hapiqhimaitumik tuhaqtitinikkut piyaangini ihariagiyatit pidjutauyut.

Inungnut timimikkut ayuqhautiqaqtunut, inmingnik-ikajuutikhaq pidjutiqaqtuq:

• Ilitarihimalugit pilaarutitit munarijakhatillu.
• Uqaqhimaarniq pidjutikharnik hiniktaqvikharnik ikayuutikharniklu.
• Qiniqhiabluni kangiqhidjutinik ikayuutighaniklu kangiqhidjutiqaqtunik piyaghanik.
• Uqaqluni aalakiini qanuginiini, havakvikmi, ilihaqvikmi, uvaluuniin munaqhitkuni.

Hunauva aalakiigutait qitqani ikayungniq uvalu inmikkut-uqangnikkut?

Akhuuqhainiq	Inmikkut-Uqariangini
Uqaqtiuyut ilaqatigiiktut, ayuittiaqhimayut, uvaluuniin katimayiit tapkua uqaqtut kivgaqtuqhugit inuit uvaluuniin katimayut.	Ihumaliuqlutit uqaqlutit ilingnun.
Ilaani ilaupkaiyuq atauttimut aadlangurniq, una uuktuutigillaklugu, maligangit.	Tugaaqhimalutit ilvit ihagiagiyangnik, pilaagutit, uvalu tikinahuagutitit.
Havaktauyaaqtut ayuqhautikkut pilaarutaitigut katimayiit, ikayungnikkut katimayiit, maligaliqiyununluuniin.	Ilitpaliayutit, upalugaiyaqhutit, upijutiqaqhutit ihariagiyatit piyauyaagani.
Ikayuutauyuq inungnun kitut uqalimaitut inmikkut.	Tautuktitiyutit inmikuuqniqmik uvalu hapiqhimaitumik ihumaliugaangavit.

Inmikkut Uqariangini Ayuitatik

Uqaqlutit ilingnun aghuungnaqtuq, kihimi ihuaqtumik piyaangani uuktuqhimaaqtuq. Inmikkut-uqariangini ayuiqpaliayat qakugunguraangat, humaangittuq atuqhugit ayuqhautit atuqtilugit. Quviahugungnairuvin, itqaumalutit aghuurutit tadja ikayuutiginiaqtatit hivuniptingni.

Hamma ilangit inmikkut uqariangini ayuiqhautit ikayuutiginiaqtatit

• Qanurunaaqhimaitumik – Ukpirilutit ilingnik uvalu uqaqlutit qanurunaaqhimaitumik. Ilvit nipit uvalu atuqhimayatit pidjutauyut.
• Naunaiyaqlugit kitut angiklivaliadjutikhat – Kangiqhimalugit tamangnik hakugingnitit uvalu ayuqhautitit ikayuutiginiaqtatit uqautigilugit ilingnun ihuaqtumik. Ilitarihimalugit humi ikajuqtikhailiuqtutit, kihimi ihumagilugit hunat nakuujumik havakpaktatit.
• Naunaiyaqlugit tikinahuagutitit – Naunaiyaqlugit hunat piumayatit uvalu naunaiyaqlugit tikinahuagutitit atuqlugu havaktakhaq titiraq ataani. Piqariami naunaitumik qanuriliurutikharnik ikayurniaqtaatit upalungaiqhimalutit qanurunaarnaittumiklu.
• Apiqhilutit ikayuutighanik ihagiagiyaukpat – Uqautigilugit ilingnun ilihimalutit qakugu qanuqlu apiqhilutit ikayuutighanik. Ikajuqtikhailiuruvit, apiqhidjavutit – pilaarutiqaqtutit.

Takulaqqut inmikkut-ikajuutikhaq havaanga.

Inmikkut Uqariangini Havauhiit

Atugahaq 1: Naunaiyaqlugu ayuqhaut

• Hunanik ayuqhautinik atuliqqit?
• Qanuq hulaqutauva ubluq tamaat inuuhirnun havaangnunluuniin?

Atugahaq 2: Kangiqhimalugu Pidjutauyuq

• Atuqlugu 5 Huuq havauhiit qiniqhiayaami huuq ayuqhaut atuqtauliqtuq.
• Huuq una ayuqhaut atuqtauliqtuq?
• Hunat ayuqhautit nutqaqtitauyut ihuaqhaidjutinun?

Atugahaq 3: Qiniqhialutik ihuaqhaidjutikhanik

Ihumagilugit aalakiit qanuq uqautigiyaangani ayuqhautit. Ihuaqhaidjutikhat ilauyut:

• Apiqhiblutik ikayuutighanik havagvingmi ihuaqhaidjutighanik, ikayuutighanik, ihuaqhaqhimayunikluuniin atugahanik.
• Qiniqhiablutik ikayuutikhanik uqaudjiyunin katimayiinin.
• Ilauhimaarniq uqaqhimaaqtunik ihumaliuqtiuyunik.

Atugahaq 4: Pilugu nakuutqiaq upautidjut

• Kitu ihuaqhaidjutikhaq anginiqharmik hulaqutiqangniaqqa?
• Kitu ihuaqhaidjutikhaq ayungnaitqiyauyuq aulatitiyaangat?
• Kinamik uqaqqatigiyakhatin?

Havauhiq 5: Hulilutit

• Titirarlutit tukhiunmik imaaluuniit uqarvigilugu ihuaqtumut inungmut, atan’ngujarnut.
• Naunaiyattiaqlugit ihariagiyatit ihuaqhaidjutighallu qiniqtatit.
• Atuqlugit ikayungnikkut ikayuutit maligatiguluuniin munaridjutit piyariaqaqat.

Maliktakhaq 6: Naunaijaffaarlugu Ihuaqharlugillu

• Qiniqlugu ihuaqhaidjutikhaq ihuariakhaanik.
• Ayuqhaut atuqtauhimaaqqat, qiniqhialutit aalanik ihuaqhaidjutikhanik.
• Titiraqhimalugit apiqhuutitit uvalu kiudjutitit hivungani atugahat.

Ilihimalugit Hakugingnitit uvalu Tikinahuagutitit haffumunga Havaktakhamun Titiraq

Una titiraq ikayurniaqtaatit ikayuriaqni iliknik, ilitarigiaqni ihariagiyarnik, talvannga piyakharnik pigiaqni ikayuutikharnik. Naunaipkarniaqtaatit ilitarigiami hakugikninngit, piliuqtuq tikinnahuaqtarnik, uqaqatigiikniq nakuuyumik, munarininngalu aadlatqiinik inmikkut-ikayuutikhaq qanurittaakhaanik.

Havaktakhaq Titiraq 1: Naunaiyaqhugit Hakugingnitka

Ihumagilugit hunat nakuunikkut havaktatit. Ilihimagupkit hakugingnitit ikayuutiginiaqtatit tuhaqtilugit ihariagiyatit ihuaqtumik.

• Hunanik havaanik hulijutinikluniit ayugiviknik?      
• Hunauyut hanaqidjutikhangit hanalrutikhangitlu ikayuutiginiaqtun uvamnun iniqtigiyaangat?     
• Hunanik aalat uqaqtut quviagiyamingnik ayuitamnik uvaluuniin piyaaqtamnik?
• Qanuqtut ihuatqiyamik ayuiqharniaqqik tuhapkaidjutikhamniklu?     

Havaktakhaq Titiraq 2: Naunaiyaqlugit Tikinahuagutitka

Atuqlugu una titiraq naunaiyagiangani hunat piumayatit inmikkut-uqangnikkut. Ihumagilugit hapkua apirhuutit:

• Hunanik naunaitunik ikayuutikhanik atuqtakhamnikluuniit ihariahukpik?
• Huuq ihariagivinga uuminnga ikayuutikhamik? Qanuq ikayuutiginiaqqanga uvamnun?
• Kinamut uqaqtukhauvik tukhiruma uuminga?
• Hunanik ihumaluutiqaqqat, qanuqtullu kiuniaqqigit?
• Qanuriliurniaqqik tukhirutiga qingijaukpat?      

Atugahat Ihuaqtumik Tuhaqtitinikkut

Inmikkut uqariangini kangiqhimalugit pilaarutitit, uqaqlutit, pilutit ikayuqtighangnik ihariagiyangnik. Humaangittuq qanurunaarnaittumik; Tamaat abluqtat hakugikhiyuumirutiyuq hapinginirmun ilikuuqpalianirmunlu.

Ilihimalugit Pilaarutitit Ikayuqtikhallu

• Ayuiryumirlutin maligarnik munagidjutikharnik pidjutigiyangnik, taimaitutun Nunavunmi Inungnun Pidjutigiyaingit Maligaq, tamna Pigiaqaqtunik Kanatami Maligaq, unalu UN-kut Katimaniq Pilaarutainut Inungnut Timimikkut Ayuqhautiqaqtunut.
• Naunaiyaqlugit havakviit uvalu kavamatkut maliguagahait tapkua tunihiyut hiniktaqvikhanik.
• Pihimalugit aghuungnaqtut titiqqat, daaktip titiraqhimayait ikayuutiluuniin titiraqhimayut, ikayuutighat naunaiyariangini ihariagiyatit.

Kangiqhimalugit uvalu naunaiyaqlugit ihagiagiyatit

• Ihumagilugit kitut ikayuutikhat ihuaqhautilluuniit ikayurniaqtaatit nakuuyumik pigiami, ukunatitut ikayuutauyut hunavaluit ihuarhaqhimayumikluuniit havaamut ikaarninnganik.
• Naunaitumik naunaitumiklu tukhiliguvit ikayuutikharnik.
• Uqaqlutit ihumaalukhimaitumik qanurunaaqhimaitumik uqautigigupkit ihariagiyatit.
• Uuktuqhimaarlutit naunaiyaqlugit ihariagiyatit aalakiini qanuriniini qanugunaangnaitumik.

Apiqhilutit Ikayuutighanik

• Apiqhilutit iglukhamingnik qilamik ihuaqhaiyaangani.
• Titiraqlugit apiqhuutit pihimayaangani naunaitkutit.
• Aturlutit aadjiliuqhimajumik imaaluuniit naunaitkutikhamik puiguqtailitikharnik hunanikliqaak.
• Angmaumalutit uqautigilugit ihuaqhaidjutikhat iliharvingnun, havagvingnun, kivgaqtuqtununluuniin.

Qanurunaaqhimaitumik uuktuqhimaaqlutit.

• Tukhiqtat qingiyaukpat, apirilugu huuq piyaaqhainnik aadlanik pittaalaqiyaaqhainnik.
• Titiraqhimalugit qaritauyakkut titiqqidjutit, uqautigiyatit, ihumaliurutillu itquumadjutiqariangni hunanik uqautauyunik.
• Ikayuqtaungitkuvin ihagiagiyangnik, ihaaklutit ayuqhautiqaqtunun katimayiinun uvaluuniin maligaliqinikkut ikayuqtinik uqaudjauyumaguvin.

Havaklugit Ikayuutighat

• Ihaaklutit ayuqhautiqaqtunun katimayiinun tapkua ikayuqtaaqtut uqaudjinikkut.
• Uqaqatigilugit inuit atuqhimayut apiqhiyut ikayuutighanik ayuiqvigilugitlu.
• Qinirhialuni aadlanik ikayuutikhamik havakvikmi sikuurvikmiluuniit, ukunatitut timimitigut ayurhautilgit timiqutigiyangit ilihaqtullu piinarialaqihimaniq ikayuutikhat.