Ingilraaqnitait

Kangiqhipkaidjut

Nunavut Timimitigut Ayurhautilgit Makinnasuaqtiit Katimayiingit (NDMS) inmikkuuqtuq, nunavunmi tamainni, maniliungittut timiqutigiyauyuq ittuq Iqalungmi, Nunavut.

NDMSkut angiklihimayuq tungavingnin, nunallaanun-pihimayut pinahuarutit. 1999mi, Nunavut Tunngavik Inc. tunivaktuq ikajurutinik imaatun titiraqvikhakkut inikhamik havaktiniklu ikittunun katimajunun inungnun turaangajun qaujihimapkainikkut akhuurhainikkullu maligaliqidjutinik inungnun ajurutiqaqtunun Nunavunmi. Uvani 2005, NDMS ilitarijauhimajumik timiguqtitauhimajuq katimajinguqhutik imaalu kivgaqtuijut timiqutaujuq inungnut inuujut timimikkut ajuqhautiqaqtut Nunavunmi.

Aullaqtirutaanit 15-ni ukiuni, NDMS-kut havakpaktut aallatqiiktunik anginiqaqtunik uuktuutikhanik ihuaqhautikhanut inuuhiinut inungnut timimikkut ayuqhautiqaqtunut. NDMSkut havaktait ikitunik angiyunik aviktuqhimayumi katimaqyuarutinik pidjutauyunun havaaghatigut ayuqhautiqaqtunun pilaarutainun uvalu uqaudjinikkut. Iliqatigiikhugit Nunavunmi Qunngiaktitiyunik Havaanganik naunaiyaiyaangat maniliurutikharnik ilauyukharnik ilagiyainik aulahimaaqtunik maniliuqhimaaqtunik. Aulatitivakhimayuq Ilauyukharnik Cafémik, ihumagiplugit havaktitiyaangat havaktinik ayungnautiqaqtunik niqinik niqivalungnik niqivalungnik niqivalungnik havagviingit; hamna havaakhaq kinguagut havaariliqtat Iqalungni Niqailiuqtunik Katimaviat. NDMSkut havaktitait inuit timimikkut ayuqhautiqaqtut aalakiinun niuvrutauvaktut kivgaqtuutillu havaanun avatiini Nunavut. Nakuuyumik aivadjutigiyaat piliuqniq akhuuqtumik Ayuqhautiqaqtunun Katimayiit Iqalungni, pihimablugit ihumagiyait inuit timimikkut ayuqhautiqaqtut ilaulugit kavamaqarviup ihumaliurutainun. Hapkua hulidjutit aghuungnaqtut pidjutauyut amigaiqyuuminirmun ilituqhaidjutit ayuqhautiqaqtunun pilaarutainun, aghuurutigiblugu ilauqatigiingniq, uvalu havakhutik havaaghanik pinahuarutinik inungnun ayuqhautiqaqtunun.

Maligaliqinikkut Pitquyauyut

NDMSkut maniliungitut katimayiit Nunavunmi tapkua ikayuqtut inungnun ayuqhautiqaqtunun. NDMS piliuqtauhimajuq 2005mi ikajuqtauplutik Nunavut Tunngavik Inc., timiqutaujuq inmikkuuliqtut 2009mi.

NDMSkut ikayuqtait tamaita inuit inuuyut ayuqhautiqaqtunun inuuyaamingni pittiarnikkut, ilikuuqpalianirmun, aadjikiiktumik tamaallu ilaulutik nunallaami. Turaaqhimayuq uqautigilugit ayuqhautit hulaqutauyut inuuhiinun inuit ayuqhautiqaqtut nunallaat havaqatigiingnikkut, uqaudjinikkut, ihivriungnikkut, tuhaqtitinikkutlu. NDMSkut havakhimaarniaqtun ilauyukharnik inungnik ayungnautiqaqtunik Nunavunmi, hivunikharnik atuquyaangat nunalaani ilauyukharnik, nanminikharnik atuqtakharnik, nanminikharniklu.

Pidjutigiblugu una uqaudjiniq uvalu hivungani ikayuqtit havaat, NDMS, kavamaungitut katimayiit, pidjutigiyaat una Nunavunmi Inungnun Pilaarutaitigut Maligaq, kitut naunaiyaqhimayut “ayuqhautit” quyaginaq kinguani, tadja, uvaluuniin ihumagiyauyut ihumakkut iqaiyangnikullu ayuqhautit, ilauyut idjuhiit uvalu kinguani uvaluuniin tadjamin imirumainaliqhutik aangayaangnaqtuniklu. NDMSkut ikayuqtaillu ukua Kanatami Inungnun Pilaarutaitigut Maligaq, kitut pittailiyut inugluguhungnirmik inungnun ayuqhautiqaqtunun, unalu Aadjikiingnikkut Pilaarutit titiraqhimayut haffumani Kanatami Maligani Pilaarutainun Niamgiudjutainunlu, kitut pihimayut tapkua inuit timimikkut ayuqhautiqaqtut aadjikiiktumik ikayuutinik uvalu munariyaulutik ataani maligap. NDMSkut ikayuqtait ukua United Nations Katimayiit Pilaarutainun Inungnun Ayuqhautiqaqtunun.

Qanurinmanggaat Takupkaqtitauyut

NDMSkut munaqhiyut kivgaqtuqlugit ihagiagiyait inuit inuuyut ayuqhautiqaqtunun Nunavunmi. Una ilaqaqtuq havaqatigiyaagani kavamani havakviuyut pivagiagani ihariagiyait inuit nunagiyauyumilu ilauyut pivagiagani ukuniga:

• Ingilradjutit: tingmitit, milviit, tulakviit, tulaktaqviit
• Iglukhat: piinarialaqihimaniq, tamainnit piliurninnga
• Timimi aaniagitaagani: agilramikni munaqhijutinik, piqutinik, ilituqhautinik, naunaitunik ihariagiyauyunik (niqinik, hanalrutinik)
• Ihumamitigut aaniarutilgit: naunaiyainiq, mamihaidjutikhat, tuquffihuktitauhimayut, ipiralailaqidjutit
• Maligat/Maligaliqiyit: maligat, inuit pilaarutait
• Maniliurnahuarnikkut: havaatigut ikayuutit, maligatigut ikayuutighat havaaghanun, havagvingni pilaarutit, nanminiqarnikkut
• Inulirijikkut: inuliqiyit, aihimayunun munaqhiyut, nanminiqarnikkut
• Ilinniarniq: pilaarutingit iglunut
• Nunalingni Kavamatkunillu Pivikhaqautikkut: nunallaani upalungaiyarniq