Ilauqatigiingniq uvalu piyaaqniq

Piyaaqniq Canada

Pijaarnikkut akhuurhaijuq ilaupkainikkut inungnik timimikkut ajurutiqaqtunik, ilaujullu nutaqqat, inulrammiit, inirniit, Inirnighallu, nunallaamingni, havagvingni, hulidjutinilu piqangittuni ajurnarhidjutinik. Kanatami, piyaaqniq naunaiyautaa piliuqniq nunallaanik, havakviknik, uvalu kivgaqtuutinik tapkua pipkaiyut tamainun ilaulutik inugiangnirni ayuqhautiqangitumik. Tikinahuarutaa naunaiyaqlugit, unguvaqtiqlugit, uvalu pittaililugit ayuqhautit inungnun ayuqhautiqaqtunun.

Hilarjuami Katimarjuaqtit Katimarjuarutait Pilaarutainut Inungnut Timimikkut Ajuqhautiqaqtunut

Kanata ilauliqtuq hapkununga United Nations (UN)Katimaqyuagutinun hapkununga Pilaagutainun Inungnun Ayuqhautiqaqtununuvani 2010mi. Katimaqyuagutit munagiyait uvalu akhuugutigiblugit pilaagutait uvalu idjuhiit inuit timimikkut ayuqhautiqaqtut, piyaangini inuglugiyaungitlutik uvalu aadjikiiktumik ihumamikkut. Katimaqyuagutip hivunikhaliugutait ilauyut:

• Pittiarniq inmikkuurutikhanut imaalu aturumajamingnik
• Ihuiguhukhimaitumik
• Tamaat ilauniq uvalu ilauqatigiingniq
• Pittiarnikkut allatqiinguyut allatqiinguyutlu
• Aadjikiiktumik piyakhanik
• Atuinnariaqarnikhanut
• Aadjikiikniq qitqani angutit, angnat, uvalu naunaiyautit
• Pittiaqlugit aalanguqataaqtut aktilaangit uvalu naunaiyautit

Havaaghaq Ikayuutikkut

IQ Hivunikhaliugutihait: Inuuqatigiitsiarniq (pittiaqhugit aalat, piqatigiikniq, uvalu munagittiaqhugit inuit), Tunnganarniq (tiguaqhimablugu nakuuyumik idjuhiq imatun angmaumayumik, tungahuktitiniqmik, uvalu ilauqatigiikniq).

Havaaghaq ikayuqlugit naunaiyautaa tapkua havaktitiyut piyukhat tapkua tamaita aadjikiiktumik piyakhaqaqtut ilaulutik havagvingmi (Kanatami Inungnun Pilaarutaitigut Katimayiit, n.d.a). Ilaani una tukiqaqtuq pittiarlugit inuit aallangajumik piqarianginni ihariagijamingnik nakuujumik iniqtiriami. Ilaani pidjutiqaqtuq aalanguqtiqlugu avatiit uvaluuniin ikayuutit ilauyut havaamun. Ilangini pidjutauyuni, angiyut aalanguqtirutit piyariaqaqtut uqautigiyaangani havagvingmi inukluguhungniq, imaatun ihuaqhaqlugit maliruagahat, maligahat, uvaluuniin atuqtauyut (Kanatami Inungnun Pilaarutaitigut Katimayiit, n.d.a).

Piqaqtuq ikitunik maliganik tapkua tugaaqhimayut munagilugit uvalu akhuugutigilugit pilaagutait Nunaqaqaaqtut inuit uvalu inuit ayuqhautiqaqtut. Taimaitkaluaqtilugu, piqaqtuq huli ayuqhautinik ubluq tamaat inuuhiptingni tapkua hulaqutiyut inuit pilaarutainun. Napait hapkua ihuiguhuutit ilauyut ayuqhautikkut uvalu piyaaqnikkut (Kanatami Inungnun Pilaarutaitigut Katimayiit, n.d.b).

Ukua United Nations Katimayiit Pilaarutainun Inungnun Ayuqhautiqaqtunun ilitaqhiyut tapkua tamaita inuit aadjikiiktumik munariyauyut ataani maligat ihuiguhukhimaitumik pihimayut ayuqhautinun, pidjutigiblugit tamaita ayuqhautit ilauyut havaatigut uvalu havakvikmi (United Nations, n.d.a). Inuit timimikkut ayuqhautiqaqtut ilauyukhat havaktikhaqhiurnikkut, havaatigut pivallianirmun, havaktinun katimayiinun, uvalu qayangnautikkut havauhiinun (United Nations, n.d.a). Piinarialaqihimayukhaugaluat havaamut ikayuutikhamik pinahuarutinik pihimmaaqtumiklu ilitariyauyut havaamulluuniit ikayuutikhamik ihariagiyaukpat (United Nations, n.d.a). Havaktitiyut akhuuqhayauyut tiguaqhimalugu ilauqatigiikniq inungnik timimikkut ayuqhautiqaqtut havakvikmi uvalu tunihilutik piyakhanik nayugahainik ikayuutikhat tamainun ilauqatigiiknikkut (United Nations, n.d.a). Una United Nations Uqariijautaa Pilaarutainni Nunaqaqqaaqhimajuni Inungni pittailijuqlu inugluguhungnirnik tunnganiqaqtunik ajurutiqaqtuni nunaqaqqaaqhimajuniluunniit qanurinningani (United Nations, n.d.b). Kihimi, uqaqtakhaujuq taimaa Kanata maliktakhait hapkuat maliktakhat, nunakput huli maliqatingittut uqariijautimik pilaarutainut Nunaqaqqaaqhimajut inuit (Dion, 2017).

Nunavunmi Inungnun Pilaarutaitigut Maligaq aulahimaaqtuq akhuugutigiblugu aadjikiingnikkut pilaagutait hapkununga Nunaqaqaaqtunun inungnun ayuqhautiqaqtunun, aghuurutigiblugu Inuit Qaujimajatuqangit (IQ) tungavia. Kinaliqaak uumilruhaqtauhimajuq inuglugijaujuqluunniit titiraqtaaqtun ihuigijaunirmik ukununga Nunavunmi Inungnun Pilaarutainni Naalakvik ikajuqtaujaamik ihuarhainikkut ihumagijaujumik (Nunavunmi Inungnun Pilaarutainni Katimajiinnin, n.d.).