Puiguqtaalaqinikkut Qaujihimaniq
Puiguqtaalaqihimayut (Dementia) aktuutauvaktuq puiguqtailinirmun kihimi qanuqtut inuit ihumayut, tuhaqtitiyut, pidjutigiplugillu ubluq tamaat hulipkaidjutikhatik. Kangiqhimalugit puiguqtaalaqihimayut (dementia) ikayuutauyuq uvaptingnut ikayuutikhaptingnik aktuqtauhimayunut ikiglinahuarutikhanullu ayuqhautinut.
Una makpirnia tunihiyuq kangiqhidjutinik hapkuninga:
- Hunaukmat puiguqtaalaqihimayut (dementia) qanuqtullu takunnaqtuq ubluq tamaat inuuhirmingni
- Ikajuutikhat ilagiiktunut munaqtiujunullu
- Qanuq nunallaat uvalu kivgaqtuqtut tunihiyaaqtut amigaitqianik ikayuutinik
Paqiniaqtatit ikayuutit pihimayut haffumunga Inuit inuuqatigiingnikkut akhuurutigiyangit uvalu titiraqhimayut naunaitumik, kangiqhinaqtumik uqauhikkut.
Hunauva puiguqtaalaqiniq?
Puiguqtaalaqiniq atauhiinaungituq aanniarut. Tainia atuqtauyuq naunaiyagiangani aalanguqtiqniit qaritami tapkua ayungnaqhitiyut itqaumayaami hunanik, ihuaqhaiyaamingnik ayuqhautinik, uvaluuniin tuhaqtitinikkut. Hapkuat aadlangurninngit ayurhaqtipkainiaqtaalu qanurittaakhaanik pitquhinganiklu.
Puiguqtaalaqiniq (dementia) aullaqtiqpaktuq kayumiittunnuamik ingattaryuummikpakhunilu qakunguraangat. Pidjutittaaqtuq aadlatkiingnik qanuridjutinit, Alzheimer’s Disease-lu.
Inuit ihumakliqhimayut aadjikiiktut inuit. Pittiaqtauyukhat, qilamiungilutik, kangiqhimalutiklu.
Ikajuruti Ilagiiktunun Munaqtiujununlu
Munagiyaangat inungnik ihumarlukhimayunik ihumarlukhimayunik ayungnautiqaqpakhimayuq unagunaqhunilu. Ikayuutauyuq imaa:
- Ayuiryumirlutin hunaungmanggaat puiguqtaalaqihimayut (dementia) qanuqlu aadlanggukniaraluaqqa qakungguqqat
- Tugaaqhimalugit inuup hakugingniit, ayuqhautiinaungitunun
- Pihimalugit havauhighat ayungnaitumik ilihimalugillu
- Unaguiqhiqpaklutin apigilutinlu ikayuutikharnik ikayuktikhailiuliguvit
Piqaqhunilu ihumagiyauyunik qanuq kiudjutigiyaangani atuqtauhimaaqtut qanuriniit, apirhuutiqataaqtut, ahinungaunirmun, uvaluuniin aalanguqataaqtut hiningnirmun.
Piliurlutik puiguqtaalaqihimayunut-ilaranaittunik nunamingni
Kivraqtuiyut, timiqutauyut, nunallaamiutallu tamaita havaaqaqtut. Ikayuqtaaqtutin imaa:
- Ayuiqharniq qanuq tuhaqtitiyaangat naunaitumik ayungnaitumiklu
- Inikhat ayungnaitqiamik humungauyaami uvalu ihumaalungnaitqiamik
- Piliurlutik pinahuarutikhanik ilaujut tun’ngahuktitlugillu inuit inuujut puiguqtaalaqihimajut
- Tunihiblutik ikayuutinik tapkua pittiaqhugit idjuhiit uvalu pitquhikkut naunaiyautit
Ilihairutikhangit uvani mapiraanganik havakhimayut ikayuutikharnik munaqtiuyunun, munarhitkuni havaktinun, nunalaanilu havaaqhangit havaktiit, tapkualuat Inuit Ukiuktaqtuniitunikluuniit titiraqhimayunik.
Atuqtakhat
Pilugit uvalu tutquqlugit uvaluuniin aadjiliuqlugit hapkua ikayuutit.
Ilaqaqtunik Munaqtiuyuniklu
- Maliktakhat Munaqtiuyunut: Munariniq Ilagiyamiknik Puiguqtaalaqihimayumik (PDF, 258 KB): Ihuaqtut uqaudjauniq nagliguhuutimullu ikayuutikhaq inungnut munariyut inungmik puiguqtaalaqihimayumik iglumini.
- Uqaqatigiingnikkut Atugahat: Uqautigiblugit Itqaumanikkut Ihumaaluutit (PDF, 217 KB): Atugahat ikayuutikkut uvalu pittiarnikkut uqautiginiq mikhaagun puiguqtailinirmun piqpagiyangnun.
- Aihimavingmi Qayangnairutikharnik Naunaitkutikhaq (PDF, 195 KB): Ayungnaitut atugahat aihimavingni qayangnaitqiamik uvalu ihuatqiamik kimuli inuuyuq ihumakliqhimayumun.
- Qanuriliuqtukhauyutin ihumaluutiqaguvit puiguqtailiqinikkut (PDF, 213 KB): Naunaituq malikhautikhaq hunanik qinigianganik, qakugu ikayuktikhailiugianganik, qanurlu piyaangat ikayuutikharnik.
- Qilamik Naunaiyainiq puiguqtaalaqihimayunik: Huuq Qilaminnuaq Naunaiyainiq Akhuurutauyuq (PDF, 206 KB): Naunaiyaqtait ikayuutauyut qilamik iliturinirmun qanuqlu munaqhit ikayuqtaaqtait aanniaqtut ilailu qilamik munariyauyaangini.
- Uqarvikhat Atuqtakhat Titiraq (PDF, 198 KB): Titiraqhimajut kivgaqtuidjutikhat ikajuutikhallu hailijut inungnut aktuqtauhimajut puiguqtaalaqihimajut (dementia) Nunavunmi ahinillu.
Nunalaani ilauyunun nunalaanilu inungnun
- 10 Naunaitkutikhat Puiguqtaalaqinirmun (PDF, 177 KB): Ayurnaittuq, aadlanut takupkaqtitauttaaqtuq nivingayukhaq naunaittiaqhimayut qilaminnuaq naunaitkutait puiguqtaalaqiplutik—ihuaqtuq munaqhitkunni, havagviinni, nunallaamiluunniit katimaviinni.
- Puiguqtaalaqinikkut Apirhuutauraanginnaqtun (PDF, 215 KB): Qilamik kiudjutit apirhuutinun mighaagun ihumaklirhimalirnikkut Naunaitpiaqtunik, kangiqhinnaktunik kiudjutit apiqhuutinut inungnut puiguqtaalaqihimayunut.
Puiguqtaalaqinikkut Naunaitkutit (PDF, 231 KB): Plangiqhinaqtumik-uqauhikkut tukihidjutit atuqtauluaqtut taidjutit ilauyut ihumakliqhimayunun, naunaiyaqtaunikkut, uvalu munaqhinikkut.